مرتضی جلیل‌نژاد ماسوله
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:
روز دریای خزر است؛ شاید بد نباشد به جای آنکه دوباره در ویژه برنامه‌های این روز شرکت کنیم ،یک پرسش ساده اما جدی را با خودمان مرور کنیم:ما برای خزر چه وظیفه‌ای داریم و آیا هر کدام از ما وظیفه خود را به درستی انجام می‌دهیم؟ نگاه به خزر نباید فقط به روزی در تقویم، چند مراسم، نشست، سخنرانی، برنامه پاکسازی ساحل، عکس یادگاری و انتشار چند خبر مناسبتی محدود شود. خزر یک اکوسیستم زنده و مشترک است؛ پهنه‌ای که زندگی، اقتصاد، شیلات، گردشگری، بنادر، تالاب‌ها و بخش مهمی از هویت مردم سواحل شمالی با آن گره خورده است.
سال‌هاست در مناسبت روز خزر از ضرورت حفاظت از این دریا، کاهش آلودگی، مشارکت مردم، صیانت از تنوع زیستی، مقابله با زباله، حفظ ذخایر آبزی و ضرورت همکاری دستگاه‌های مسئول سخن گفته می‌شود.اما برای کسانی که سال‌ها این برنامه‌ها را دنبال کرده‌اند، یک سؤال همچنان پابرجاست:از مجموعه این حرف‌ها و برنامه‌ها، چه میزان به نتیجه‌ای قابل مشاهده و قابل اندازه‌گیری تبدیل شده است؟ مشارکت مردم در حفاظت از خزر ضروری است.مردم باید زباله خود را در طبیعت رها نکنند، از ریختن پسماند در رودخانه‌ها و سواحل خودداری کنند، در حفظ محیط زیست حساس باشند و در برابر تخریب طبیعت بی‌تفاوت نباشند.اما حفاظت از خزر تنها وظیفه مردم نیست. مردم نمی‌توانند به جای دستگاه‌های مسئول، فاضلاب شهری و صنعتی را تصفیه کنند.مردم نمی‌توانند منابع آلاینده را کنترل کنند.مردم نمی‌توانند کیفیت پساب‌ها را پایش کنند. مردم نمی‌توانند برای کاهش آثار تغییرات اقلیمی بر خزر برنامه‌ریزی کنند.مردم نمی‌توانند سیاست‌های مربوط به سواحل، رودخانه‌ها، شیلات، بنادر و تالاب‌ها را تعیین و اجرا کنند. اینجاست که کفه دیگر ماجرا مطرح می‌شود؛ کفه مسئولیت دستگاه‌ها.اگر از مردم مشارکت می‌خواهیم، باید در کنار آن، از دستگاه‌های مسئول نیز عملکرد، برنامه، بودجه، زمان‌بندی و نتیجه بخواهیم.نمی‌توان هر سال از مردم خواست ساحل را پاک کنند، اما درباره منشأ ورود آلودگی به همان ساحل کمتر سخن گفت. نمی‌توان از فرهنگ‌سازی گفت، اما درباره زیرساخت‌های لازم برای مدیریت پسماند و فاضلاب پاسخ روشنی نداد. نمی‌توان از اهمیت خزر سخن گفت، اما وضعیت آن را فقط در روز خزر به یاد آورد. حفاظت از خزر، یک مراسم یک‌روزه نیست؛ یک مسئولیت دائمی است.امروز نیز خزر با مجموعه‌ای از تهدیدها روبه‌روست؛ از کاهش تراز آب و تغییرات اقلیمی گرفته تا آلودگی، فشار بر ذخایر آبزی، کاهش تنوع زیستی، زباله‌های دریایی و فشارهای ناشی از فعالیت‌های انسانی.در چنین شرایطی، شاید مناسب‌ترین کار در روز خزر این نباشد که فقط بگوییم «خزر را دوست داشته باشیم». باید بپرسیم:برای حفظ آن دقیقاً چه کرده‌ایم؟و مهم‌تر:از این پس چه خواهیم کرد؟این پرسش متوجه یک فرد یا یک دستگاه خاص نیست. متوجه همه ماست؛ مردم، رسانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و البته دستگاه‌های اجرایی و مسئول.اما سهم هرکس یکسان نیست. از شهروند انتظار رفتار مسئولانه داریم؛ از رسانه انتظار مطالبه‌گری و آگاهی‌رسانی؛ از سازمان مردم‌نهاد انتظار مشارکت و دیده‌بانی؛ و از دستگاه اجرایی انتظار اقدام، پاسخگویی و نتیجه.روز خزر باید فرصتی برای یادآوری همین تقسیم مسئولیت باشد.شاید امسال، پیش از آنکه در برنامه‌های روز خزر دوباره از «ضرورت حفاظت»، «مشارکت مردم» و «هم‌افزایی دستگاه‌ها» سخن بگوییم، بهتر باشد از خود بپرسیم:در سال گذشته چه چیزی تغییر کرد؟چه مقدار از آلودگی کم شد؟کدام مشکل حل شد؟کدام تعهد به نتیجه رسید؟کدام برنامه نیمه‌تمام ماند؟و برای سال آینده دقیقاً چه هدف قابل اندازه‌گیری‌ای داریم؟این‌ها پرسش‌هایی است که نه برای زیر سؤال بردن تلاش‌های انجام‌شده، بلکه برای تبدیل مناسبت به مسئولیت و حرف به عمل باید مطرح شود. خزر بیش از آنکه به یک روز در تقویم نیاز داشته باشد، به اقدام هر روزه نیاز دارد. ۲۱ مرداد شاید فقط یک تاریخ باشد؛ اما مسئولیت ما نسبت به خزر، از ۲۱ مرداد تا ۲۱ مرداد سال بعد ادامه دارد.روز خزر، روز یادآوری وظیفه همه ماست؛ اما وظیفه هرکس به اندازه مسئولیتی که بر عهده دارد.
ذخیره نام، ایمیل و وبسایت من در مرورگر برای زمانی که دوباره دیدگاهی مینویسم.
