به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:
با توجه به روند رو به رشد جمعیت سالمندان در کشور و ضرورت توجه به نیازهای خاص این قشر، اجرای طرح «شهر دوستدار سالمند» بهعنوان یکی از راهبردهای کلان در حوزه سلامت اجتماعی و توسعه شهری، اهمیت ویژهای یافته است. شهر رشت، بهعنوان مرکز استان گیلان، از سال گذشته بهصورت پایلوت وارد این فرآیند شده و اقدامات متعددی در زمینه مناسبسازی محیط شهری، ارتقاء خدمات سلامت، تقویت ارتباطات اجتماعی و مشارکت بیننسلی آغاز شده است. در همین راستا، گفتوگویی اختصاصی پویشگران گیل با دکتر بهار پوررضا، ناظر بهزیستی استان گیلان در اجرای این طرح، ترتیب دادهایم تا ضمن بررسی ابعاد مختلف طرح، از چگونگی اجرای آن در استان، چالشها، دستاوردها و چشمانداز آینده مطلع شویم. این مصاحبه، نگاهی جامع به نقش دستگاههای اجرایی، مشارکت مردمی و ظرفیتهای پژوهشی در تحقق شهری انسانمحور و سالمندپذیر خواهد داشت.
شهر دوستدار سالمند چه ویژگیهایی دارد و چه تفاوتی با شهرهای معمولی دارد؟ تعریف شهر دوستدار سالمند طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی که خودش ابداع گر آن بوده به این مفهوم است که ساختار، امکانات ،سیاستها ،خدمات شهری و اجتماعات محلی آن به گونه ای است که شرایط برای سالمندان پویا و فعال فراهم بیاورد وسالمندان را حمایت کند.در واقع شهر را طوری مناسب سازی و مهیا برای سالمند بشود که برای زندگی مناسب باشد و از توان و تجربه آنها در بخشهای مختلف توسعه اقتصادی ، اجتماعی و کالبدی استفاده کرد.وقتی که یک شهر ،شهر دوستدار سالمند میشود در واقع ان شهر مناسب حضور تمام اقشار جامعه از همه سنین و با هرگونه محدودیت جسمی و حتی ذهنی و روانی می تواند باشد. معمولا یک شهری که دوستدار سالمند است در عین حال شهری است که دوستدار زنان باردار ،کودکان و معلولین هم است و خیلی از جهات شبیه شهر دوستدار کودک است. شهر دوستدار سالمند دارای هشت ویژگی میباشد که یک سری سخت افزاری است مثل:مسکن ،حمل و نقل ،فضاهای باز و بناهای عمومی و یک سری نرم افزاری است، مانند:حمایت اجتماعی و خدمات بهداشتی، ارتباطات و اطلاعات ،مشارکت مدنی و اشتغال ، احترام و پذیرش اجتماعی، مشارکت اجتماعی و یک ویژگی ایران پیشنهاد داد که مورد موافقت قرار گرفت گردشگری.این شهر دوستدار سالمند دارای سه کارگروه محیط کالبدی ،اجتماعی و فرهنگی ، سلامت و گردشگری است و در حال حاظر طبق آمارهایی که ما داریم 1739 اجتماع محلی در 27 شبکه در 57 کشور جهان بیش از 370 میلیون نفر تحت پوشش این عبارت یا مفهوم شهر دوستدار سالمند قرار میگیرد.
در کشور ایران 9 شهر که مرکز استان است به طور همزمان و بعضی ها با سابقه بیشتر به این سمت در حال حرکت هستند که شهر دوستدار سالمند باشند ،سابقه ی تهران از همه بیشتر است.حدودا از سال 2011 و اصفهان از سال 2021 وارد این فرایند شده است و شهرهای تبریز ،ارومیه ،خرم آباد، همدان ،بوشهر ،اهواز ،یزد و رشت در حال طی کردن این روند هستند که تبدیل به شهر دوستدار سالمند باشند.
شما به عنوان مسئول این طرح در گیلان ،چه اقداماتی را تا کنون انجام دادهاید؟ برابر بند 2،9، 10 مصوبه شورای سالمندان استان گیلان در تاریخ 25 مهر ماه 1400 قرار شد یکی از شهرهای رشت ،لاهیجان ،آستارا تصمیم گرفته شد که به عنوان شهر پایلوت دوستدار سالمند در نظر گرفته شود.تصمیمگیری آسانی نبود باید با هر کدام از شهرها و فرمانداریهایش صحبت میشد و برای تمام دستگاهها تفهیم میشد.3 جلسه تفهیمی داشتیم و برای دستگاههای عضو تفهیم کردیم با فرمانداری ،شورای شهر و شهرداری شهرهای لاهیجان و رشت و آستارا جلسه داشتیم و در نهایت هم با توجه به این که در شورای عالی سالمندان کشور به ما دستور داده شد که مرکز استان انتخاب شود ،حجت بر ما تمام شد که شهری که باید شهر دوستدار سالمند شود ،رشت است و در تاریخ 26 مرداد ماه 1401 میزبان رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور ،رضا علامه بودیم.(در حال حاظر مشاور معاونت اول ریاست جمهوری در امور سالمندان هستند) ایشان به اتفاق مجری شهر دوستدار سالمند اصفهان (در حال حاظر ناظر ملی شهرهای دوستدار سالمند ایران هستند)جلسه ای در استانداری گیلان جهت تفهیم این موضوع داشتیم .در آن جلسه موفق نشدیم نظر شهردار وقت شهر رشت را جلب کنیم.ولی در جلسه ی مورخ 16 شهریور 1401 که در فرمانداری رشت برگزار شد نهایتا شهر دار وقت رشت پذیرفت که شهر رشت ،شهر دوستدار سالمند بشود و به شبکه جهانی شهر دوستدار سالمند اضافه گردد. بعد از این جلسه،کارهای بسیار زیادی انجام شد .تغییرات زیادی در سطح شهرداری داشتیم تا اینکه با شهردار فعلی شهر رشت ،دکتر رحیم شوقی ،صحبت شد و ایشان هم پذیرفتند که شهر رشت بخواهد شهر دوستدار سالمند باشد.تنها پیشرفتی که در سال 1401 داشتیم این بود که دبیر شهر دوستدار سالمند رشت معرفی شود بعد از آن کاری که انجام شد برنامه عملیاتی – راهبردی شهرداری رشت بود که یک برنامه 5 ساله است که در سال اول آن بسر میبریم و 3 مفهوم را در نظر گرفتند.یکی از آنها احداث مهد سالمندان با همکاری بین سازمانی در سطح مناطق بود .دیگری احداث باغ تجربه با محوریت سالمندان و کودکانو همچنین احداث سرای شهروندی برای برنامه های مرتبط با سالمندان بود.البته در بهزیستی چیزی که به آن مجوز داده میشود مهد سالمندان نامیده نمیشود .مفهومی که بهزیستی دارد مروز آموزشی – توانبخشی روزانه سالمندان است.
غیر از این موارد به طور مثال محیط دوستدار سالمند در اولویت پژوهشی شهرداری قرار گرفت و کسی واجد شرایط باشد، طرح پژوهشی رائه نداد.تا اینکه بنابر دستور دبیرخانه سالمندان کشور (سازمان بهزیستی) در موضوع ارزیابی اهبردی و اجرایی محیط دوستدار سالمند رشت ،از تمام گروههای شهرسازی دانشگاههای استان گیلان ،طرح پژوهشی دریافت کنید. بعد از اعلام فراخوان دو طرح پژوهشی دریافت شد و توسط داوران مشترک دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور و دبیرخانه شهر دوستدار سالمند بررسی شد و در نهایت طرح دکتر علی اکبر سالاری پور ، هیات علمی دانشکده معماری و شهر سازی دانشگاه گیلان پذیرفته شد.
دستورالعمل سند راهبردی و برنامههای عملیاتی تحقق محیط دوستدار سالمندان ایران توسط آقای شاهیوندی که ناظر ملی این طرح میباشند به وزارت کشور ارائه شد نگارش آن را انجام دادند و توسط دبیرخانه و و ریاست دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور به شورای ملی ارائه شد و به تمام دستگاه های عضو ابلاغ شد.از جمله وزارت کشور که به استانداری ها ابلاغ نمایند و قطعا تا الان به تمام فرمانداریها هم ابلاغ شده است و طرح عملیاتی فوق را از زمستان سال 1403 آغاز کردیم و در حال حاظر دو فاز آن که یکی ارزیابی در 3 محله و یک محور گردشگری و دیگری مطالعات راهبردی – عملیاتی بود به پایان رسیده است و در حال حاظر در مرحله نگارش فاز سوم راهبردی – عملیاتی هستیم که برای هر دستگاه شرح وظایفی و یک سری پروژه ای تعریف می شود و هزینه های مربوط به آن برآورد می شود و در اختیار دستگاه ها قرار می گیرد تا در نهایت اجرا شود .در حال حاظر کارگروه های سه گانه ای و با اعضای مشخصی در محل شورای اسلامی شهر رشت فعالیت می کنند .
بزرگترین چالشها و موانعی که با آن روبرو بودید چه بوده است؟
یک سری موانع و چالشها در مورد زیر ساختها در شهر رشت با آن مواجع هستیم.زیرساختهای فرهنگی قوی وجود ندارد تنها یک تالار مرکزی شهر وجود دارد مثل شهرهای دیگر کشور که هم پای ما هستند ،فرهنگ سرا و سرای محلات وجود ندارد. ولی در پروژه عملیاتی – راهبردی شهر رشت اشاره شده است که تحت عنوان سرای شهروندی احیا شود .وقتی زیر ساخت فرهنگی وجود نداشته باشد ،دشوار است و به این مسئله تا حالا به اندازه کافی بها داده نشده است .ما بعضی ساختارهایی که در شهرهای دیگر دارند را نداریم .به هر حال بقیه دستگاهها باید کمک کنند .به طور مثال در شهرداری اصفهان بخش سلامت وجود دارد که کارهای مربوط به سلامت را انجام میدهد و به بخش سلامت کمک میکنند .به طور واقع در رشت چنین چیزی وجود ندارد. در شهرداری اصفهان اداره سالمندان زیر مجموعه سازمان فرهنگی – ورزشی شهرداری است.انشاالله همه دستگاهها همافزایی در خصوص پروژههایی که برایشان نگاشته میشوند تا عملیاتی شود.از نظر مناسبسازی معابر و خیابانها باید بیشتر کار شود. کارهای خوبی انجام شده است و تعداد زیادی از دستگاهها در حال پایش هستند .یک قسمت از مناسب سازی در بهزیستی فعالیت دارد و واحدی مستقل از دبیرخانه شهر دوستدار سالمند است و فعالیت زیادی دارد و میخواهد همه دستگاهها به وضعیتی نزدیک شوند که برای افراد سالمند ،کودک ،معلول و زنان باردار دسترسی خدمات آسان باشد و این کارها در حال انجام است و امتیازکلیه دستگاهها که در جشنواره شهید رجایی برای آنها امتیازآور است و وضعیت ارتقایی دارد. ولی هنوز به آن آرمانهای مورد نظرمان نرسیدیم و با آن فاصله زیادی داریم.
تا به امروز چه شهرهایی در گیلان در مسیر شهر دوستدار سالمند قرار گرفته اند؟ قبلا در حدود ده سال پیش لاهیجان چنین تلاشی را داشته که چنین عنوانی را کسب کند و حتی در مسیر قرار گرفت ولی به طور رسمی و چیزی که به طور علمی کار شده است قبلا نبود و تازه از سال گذشته در رشت شروع شده است.
اجرای این طرح چه تاثیری بر سلامت عمومی جامعه خواهد داشت؟ یکی از 8 مولفه ی شهر دوستدار سالمند به خدمات سلامت مربوط میشود .قطعا ما پس از این باید شاهد باشیم که بیمارستانهای ما دوستدار سالمند است. در حال حاضر خیلی از آنها دسترس پذیری خوبی دارند.مسئله ی دیگر سیستم بهداشتی است .به شدت نیاز داریم که مقدار بیشتری در مورد دسترس پذیری بهداشتی کار کنیم .با توجه به این که در خود شهر رشت بسیاری از ساختمان ها استیجاری است و تملک وزارت بهداشت نیست و مراکز بهداشتی این امکان را ندارند که ساختمانها را با شاخصهای مورد نظر و دسترسیها آماده کنند .(آسانسور و غیره) تا معلول و سالمند بتوانند خدمت بگیرد. واقعا نیاز است وزارت بهداشت به دانشگاه علوم پزشکی کمک کند تا اینکه ساختمان های بهتری را در اختیار داشته باشند و تملک کنند .حتی خیرین سلامت هم در این کار مشارکت کنند تا مراکز بهداشتی وضعیت مطلوبتری داشته باشند.در این صورت انتظار خواهیم داشت که آزمایشگاه های دوستدار سالمند دسترسی خوبی خواهد داشت و خدماترا با سرعت بیشتری به سالمندان ارائه می کند .باید شاخصهای داروخانهها برای شهر دوستدار سالمند تعریف شود . این مواردی است که در مورد سلامت سالمندان قطعا کمک کننده است. مسائل دیگری هم وجود دارد که همکاران در سیستم بهداشتی انجام می دهند و این خدمات را بهزیستی نیز در واحدهای کوچکتری متولی آن است و انجام می دهد که اکثرا پیشگیرانه است.سلامت دوران سالمندی چیزی نیست که وقتی فرد به سن 60 سالگی رسید تازه بیاییم به سلامتی وی فکر کنیم. سلامتی یک پروسه ای است که ما باید قبل از تولد در موردش فکر کنیم.
در بهزیستی واحد مشاوره ژنتیک فعال است و در زمینه ناهنجاریهای ژنتیکی قبل از تولد (با بررسی سابقه خانوادگی) مشاوره میدهد که قطعا این خیلی کمک کننده است تا از خیلی ناهنجاریهای ژنتیکی پیشگیری کند و باعث شود در تمام طول عمر سلامتی بهتری را تجربه کنیم .اگر ما به مسائل پیشگیری ،تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم از همان دوران نوزادی ،کودکی، جوانی و میانسالی خوب فکر کنیم قطعا سالمندی خوبی را پشت سر خواهیم گذاشت.یک جمله معروف در مورد پوکی استخوان است که ” پوکی استخوان بیماری دوران کودکی و جوانی است که در سالمندی بروز میکند.”طبق آمار در صورت پوکی استخوان و شکستگی استخوان و لگن در سالمندان ،امکان دارد 30 درصد این افراد به دلیل بیتحرکی ،دچار مرگ شوند.بنابر این پوکی استخوان به نحوی است که در دوران کودکی ، نوجوانی و جوانی باید تغذیه سالم همراه با ورزش مناسب انجام دهیم تا ذخایر خوبی را فراهم کنیم ، زیرا از 30 سالگی استخوانها کمکم تحلیل میروند.براساس فیزیولوژی خاصی که وجود دارد بتوانیم ذخایر مناسبی را داشته باشیم تا در سالمندی ذخایر به اندازه کافی در استخوانها ما وجود داشته باشد.در نهایت در سالمندی دچار کهولت سن نشویم.
چشم انداز شما برای شهرهای استان گیلان در 5 ساله آینده چیست ؟ ما امیدواریم تعداد بیشتری از شهرهای استان گیلان را به شبکه جهانی شهر دوستدار سالمند اضافه کنیم. این که تعداد مراکز مهر و گفتگو که الان میخواهد و قرار است در شهر رشت پایلوت شود و افزایش پیدا کند ،ما اگر بتوانیم در تمام محلات و شهرهای استان مرکز مهر و گفتگو را داشته باشیم برای ارتقائ گفتمان بین نسلی و خروج سالمندان از انزوا براساس پژوهشی که خانم دکتر عظیمینژاد انجام دادند در واقع سومین نگرانی سالمندان در استان گیلان ارتباط اجتماعی برای سالمندان است که این بعد تقویت بشود .اول محیط شهری است .دوم سلامت است و بعد سوم ارتباطات اجتماعی قرار میگیرد.ما امیدواریم که با پیوستن به شبکه دوستدار سالمند این موارد ارتقا پیدا کند. ولی معیشت جزء مولفهها نبود و نخواهد بود.البته خودمان در استان پیشنهاد دادیم یکی از چیزهایی که در استان اولویت قرار گیرد معیشت باشد. هر چند که در وضعیت مناسب قرار نداشته باشد.
مشاور سالمند چیست ؟ از چه زمانی اجرایی میشود ؟
در حال حاظر 3000 واحد مشاوره تحت نظارت سازمان بهزیستی فعالیت میکنند.سازمان بهزیستی با همکاری دانشگاه علامه طباطبایی یک سری دوره های آنلاین برای تمام مراکز مشاوره تحت پوشش در زمینه سالمندان برگزار میکند تا مشاوریت بتوانند خدمات مشاوره ای ارائه دهند.در استان گیلان 100 مرکز مشاوره تحت نظر بهزیستی فعالیت میکنند که هر مرکز حداقل دو نفر میتوانند معرفی کنند و آموزشها را دریافت نمایند.
در مورد طرح سلام که چند روزی است شروع به کار کرده است توضیحاتی ارائه نمایید.
طرح سلام تنها مرکز مهر و گفتگو نخواهدبود .خدمات خدمت به کودکان و معلولین و سایر اقشار هم در نظر گرفته شده است. یک تفاهمنامه ای هم بین وزارت تعاون کار رفاه با آموزش و پرورش منعقد شده است و کلیه دستگاههای ذیل وزارت کار هم به نحوی در این فرایند مشارکت خواهند داشت.مرکز مهر گفتگو که به اسم طرح سلام است طی جلسه ای که با خانم دستیار در آموزش پرورش استان گیلان انجام شد، مورد استقبال ایشان قرار گرفت.ایشان در زمینه سالمندان شناخت کافی دارند و تمایل داشتند که مرکز مهر گفتگو نزدیک پاتوق سالمندان باشد.دبیرستان دکتر شریعتی بخاطر داشتن سالن ورزشی و اجتماعات به عنوان مرکز مهر و گفتگو انتخاب شد.(امکان تغییر وجود دارد.)
مردم چطور میتوانند در این طرح مشارکت داشته باشند؟
طرح سلام و طرح مراکز مهر گفتگو مشارکت خوب مردم را میطلبد ضمن اینکه آنجا ما سعی خواهیم کرد که مولفههای شهر دوستدار سالمند را معرفی کنیم .قطعا یک سری مولفه هایی وجود دارد که خود مردم در آن دخیل هستند .ساختمانها با طراحی و مشارکت آنها ساخته میشود. از مردم درخواست میشود در مناسب سازی مسکن خود فعال باشند و از میانسالی فکر سالمندی باشند که خانههایشان با آن شاخص ها مناسب سازی شده باشد.در زمینه فرهنگی و اجتماعی ، احترام مغوله ای مهم است که در ذات ایرانی – اسلامی ما نهادینه شده است و باید آن را تقویت کرد و نیازمند گفتمان بیشتر بین نسلی در سطح و خارج مدارس است.
ذخیره نام، ایمیل و وبسایت من در مرورگر برای زمانی که دوباره دیدگاهی مینویسم.
