هوش مصنوعی؛ حذف مشاغل یا بازتعریف آینده کار؟

با گسترش سریع هوش مصنوعی برخی مشاغل، به‌ویژه برخی وظایف درون مشاغل، واقعاً در معرض حذف یا کاهش تقاضا قرار دارند

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:

گسترش شتابان هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، تنها یک تحول فناورانه نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر آینده بازار کار، کسب‌وکارها و مهارت‌های مورد نیاز نیروی انسانی تبدیل شده است.
از تولید محتوا و برنامه‌نویسی گرفته تا حسابداری، خدمات مشتریان و امور اداری، هوش مصنوعی در حال تغییر نحوه انجام بسیاری از فعالیت‌های شغلی است و این پرسش را جدی‌تر از گذشته مطرح کرده که در سال‌های آینده چه مشاغلی همچنان به نیروی انسانی نیاز خواهند داشت و چه فعالیت‌هایی به ماشین‌ها سپرده خواهند شد.
در این میان، نگرانی درباره کاهش فرصت‌های شغلی برای نیروهای تازه‌وارد به بازار کار، به‌ویژه جوانان و فارغ‌التحصیلان، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
از سوی دیگر، هوش مصنوعی می‌تواند برای کارآفرینان و صاحبان کسب‌وکار فرصتی برای کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری، خلق محصولات و خدمات جدید و ورود به بازارهای تازه فراهم کند.
به منظور بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل، تغییر ماهیت بازار کار، چالش‌های پیش روی جوانان و فرصت‌هایی که این فناوری برای کارآفرینی ایجاد می‌کند، پایگاه خبری پویشگران گیل با دکتر کوروش ابومحبوب، دکترای کارآفرینی، مدرس دانشگاه و کوچ کسب‌وکار گفت‌وگو کرده است.
در این گفت‌وگو، از وضعیت مشاغل در معرض خطر و بحران احتمالی مشاغل سطح مقدماتی تا مهارت‌هایی که می‌توانند در عصر هوش مصنوعی ارزش بیشتری پیدا کنند و راهکارهای استفاده کارآفرینان از این فناوری را بررسی کرده‌ایم.

با گسترش سریع هوش مصنوعی، بازار کار جهان با چه تغییراتی روبه‌رو شده است و آیا باید نگران حذف گسترده مشاغل باشیم یا بیشتر شاهد تغییر ماهیت مشاغل خواهیم بود؟
با گسترش سریع هوش مصنوعی، بازار کار جهان بیش از آنکه صرفاً با یک «حذف مشاغل» مواجه باشد، وارد دوره‌ای از تغییر ساختار و ماهیت کار شده است. البته این به معنی بی‌خطر بودن تحول نیست؛ برخی مشاغل، به‌ویژه برخی وظایف درون مشاغل، واقعاً در معرض حذف یا کاهش تقاضا قرار دارند.
کدام گروه از مشاغل و فعالیت‌های شغلی در سال‌های پیش رو بیش از دیگران در معرض جایگزینی یا کاهش تقاضا قرار دارند و علت آسیب‌پذیری آنها چیست؟
با توجه به تغییرات سریع در فناوری‌های هوش مصنوعی (Generative AI)، اتوماسیون فرآیندهای کسب‌وکار و تغییر الگوهای اقتصادی، می‌توان دسته‌بندی مشخصی از حوزه‌های شغلی که در سال‌های پیش رو با چالش‌های جدی مواجه هستند، ارائه داد.
به عنوان یک متخصص در حوزه کارآفرینی و توسعه کسب‌وکار، تحلیل من بر این است که آسیب‌پذیری مشاغل نه لزوماً به معنای «حذف کامل» آن‌ها، بلکه به معنای «بازتعریف بنیادین» یا «کاهش شدید تقاضا برای نیروی کار انسانی» است.
گروه‌های در معرض خطر عبارتند از:
۱. حوزه‌های تولید محتوا و کارهای اداری-دفتری (رویه‌محور)
۲. بخش‌های خدمات مشتریان و پشتیبانی
۳. تحلیل‌های مالی و حقوقی پایه
۴. حوزه‌های تولیدی و کارخانه‌ای (سنتی)
۵. حمل‌ونقل و لجستیک (در بلندمدت)
اگر بخواهم با رویکرد منابع انسانی و برندینگ به این قضیه نگاه کنم، سه فاکتور اصلی آسیب‌پذیری را تعیین می‌کند: تکرارپذیری، دیجیتالی بودن خروجی، عدم نیاز به هوش هیجانی و قضاوت انسانی.
در مقابل، چه مشاغل یا مهارت‌هایی احتمالاً در عصر هوش مصنوعی ارزش بیشتری پیدا می‌کنند و چه ویژگی مشترکی میان آنها وجود دارد؟
مشاغلی که «ارزش افزوده» بالاتری در عصر هوش مصنوعی پیدا می‌کنند، دقیقاً در نقطه مقابل فعالیت‌های تکرارپذیر و داده‌محور قرار دارند.
۱. مشاغل مبتنی بر همدلی و تعامل انسانی پیچیده
۲. مشاغل استراتژیک و تصمیم‌گیرنده؛ هوش مصنوعی به ما «گزینه‌ها» را می‌دهد، اما انتخاب «مسیر» همچنان با انسان است.
۳. مشاغل حوزه سلامتِ مراقبتی و بالینی (نیاز به لمس و درک بدن)
۴. مشاغل صنایع دستی و هنرهای با اصالت
۵. حوزه‌های مدیریتیِ عالی، حقوقی و سیاست‌گذاری
۶. حوزه‌های آموزش و مربی‌گری
۷. مهندسیِ نگهداری و تعمیرات زیرساخت‌های پیچیده
۸. امور خدماتی چون لوله‌کشی، نجاری، آرایشگری
ورود هوش مصنوعی به بازار کار چه تأثیری بر جوانانی خواهد داشت که تازه می‌خواهند وارد بازار کار شوند؛ آیا ممکن است فرصت‌های شغلی سطح مقدماتی، مانند برنامه‌نویسی و حسابداری، کاهش پیدا کند؟
این موضوع، یعنی «بحران پله اول» (The Junior Level Crisis)، یکی از بحث‌های داغ در مجامع منابع انسانی و آموزش عالی است.
پاسخ کوتاه این است: بله، مشاغل سطح مقدماتی به شکلی که سال‌های قبل می‌شناختیم، به‌شدت در حال دگرگونی و کاهش هستند. اما این به معنای پایان کار برای جوانان نیست؛ بلکه به معنای «تغییر تعریف ورود به بازار کار» است.به عنوان کسی که با نسل Z و دانشجویان در ارتباط است، به آن‌ها می‌گویم:منتظر «آموزش در محل کار» نباشید. دیگر سازمان‌ها حوصله یا بودجه زیادی برای آموزشِ صفر تا صدِ نیروهای جدید ندارند.
باید با «مهارت‌های کاربردی» وارد شوید.پروژه‌محور یاد بگیرید: به جای حفظ کردنِ جزوات دانشگاهی، سعی کنید «پروژه» بسازید.
هوش هیجانی و ارتباطات: در مصاحبه‌های شغلی، بر روی «توانایی‌های انسانی» خود تأکید کنید.هوش مصنوعی نمی‌تواند جای هوش هیجانی و ارتباطات را بگیرد.
از منظر کارآفرینی، هوش مصنوعی بیشتر یک تهدید برای کسب‌وکارهاست یا یک فرصت؛ و یک کارآفرین برای اینکه از این تحول عقب نماند، از کجا باید شروع کند؟
از منظر کارآفرینی، هوش مصنوعی را بیشتر باید یک فرصت همراه با تهدید دانست. اما برای کارآفرینی که زودتر خود را با AI تطبیق دهد، فرصت می‌تواند بهتر و قوی‌تر باشد.هوش مصنوعی فقط یک ابزار جدید برای کاهش هزینه‌ها نیست، بلکه می‌توان با آن مدل کسب‌وکار، مزیت رقابتی و تعریف محصول را تغییر داد.
AI هزینه انجام بسیاری از فعالیت‌های شناختی را کاهش می‌دهد و کارهایی را که پیش از آن به تعدادی نیروی متخصص نیاز بود، می‌توان در چند دقیقه انجام داد.
AI برای کارآفرینان پیامدهای خوبی خواهد داشت، از جمله: کاهش هزینه شروع کسب‌وکار، افزایش بهره‌وری، ایجاد محصولات و خدمات جدید، ورود آسان‌تر به بازارهای جدید و امکان شخصی‌سازی گسترده.
اگر بخواهید به یک جوان یا فردی که نگران آینده شغلی خود است یک توصیه عملی بدهید، در دو یا سه سال آینده چه مهارت‌هایی را باید یاد بگیرد تا نه‌تنها شغل خود را از دست ندهد، بلکه بتواند از هوش مصنوعی برای افزایش درآمد و ایجاد فرصت‌های جدید استفاده کند؟
اگر بخواهم فقط یک توصیه عملی بدهم، این است که به جای اینکه تلاش کنید با هوش مصنوعی رقابت کنید، یاد بگیرید چگونه در یک حوزه مشخص، با کمک هوش مصنوعی مسئله‌ای را سریع‌تر و بهتر از دیگران حل کنید.در دو یا سه سال آینده، به نظرم ترکیب زیر بیشترین ارزش را خواهد داشت:
۱. سواد استفاده از پرامپت‌ها، لوپ و ایجنت‌ها به منظور تحقیق و تحلیل داده‌ها، تولید و ویرایش محتوا، خلاصه‌سازی و استخراج اطلاعات، ایده‌پردازی و اتوماسیون کارهای تکراری
۲. یادگیری یک مهارت عمیق در یک حوزه مشخص
۳. تحلیل داده‌ها و تفکر تحلیلی با AI
۴. شناخت و یادگیری مهارت‌هایی که سخت‌تر جایگزین می‌شوند، مانند مهارت‌های نرم
۵. برنامه‌نویسی‌های مبتنی بر AI