به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:
با توجه به جایگاه استان گیلان بهعنوان سالمندترین استان کشور و ضرورت گسترش خدمات بهداشتی و مراقبتی متناسب با نیازهای جمعیت، مراکز جامع سلامت نقشی محوری در تأمین، حفظ و ارتقای سلامت شهروندان ایفا میکنند. این مراکز بهعنوان نخستین سطح تماس مردم با نظام سلامت، ضمن ارائه خدمات پیشگیری، مراقبت و آموزش، ارتباط مؤثری میان جامعه و شبکه بهداشت برقرار میسازند.
در همین زمینه پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل در گفتوگویی اختصاصی با دکتر مهدی سلیمانی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، به بررسی عملکرد مراکز جامع سلامت، چالشها و برنامههای پیشِرو بهویژه در حوزه سلامت سالمندان پرداخته است.
1. لطفاً بفرمایید مأموریت و نقش مراکز خدمات جامع سلامت در استان گیلان چیست و این مراکز چه خدماتی به عموم مردم ارائه میدهند؟
اگر بخواهیم این موضوع را در سطح ملی بررسی کنیم، باید گفت در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سه حوزه اصلی با عنوانهای بهداشت، درمان و آموزش فعالیت دارند که هر سه در کنار هم، عملکردی همافزا و مکمل دارند.
در حوزه درمان، بیشتر فعالیتها در بیمارستانها و مراکز درمانی انجام میشود که مردم آشنایی خوبی با آن دارند. در حوزه آموزش نیز دانشگاههای علوم پزشکی کشور در رشتههای مختلف پزشکی و پیراپزشکی فعالاند. اما برای حوزه بهداشت که اتفاقاً در نام وزارتخانه هم پیش از درمان آمده، اهمیت ویژهای قائل شدهاند؛ زیرا پیشگیری بر درمان مقدم است.
در همین راستا، از سالها قبل، مراکزی تحت عنوان مراکز بهداشتی درمانی تأسیس شد که امروزه با عنوان مراکز خدمات جامع سلامت شناخته میشوند. این مراکز در قالب یک شبکه منظم در سراسر استانها فعالیت دارند.
در استان گیلان، ساختار به این صورت است که در مرکز استان،ستاد معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مستقر است و زیر نظر آن، شبکههای بهداشت و درمان شهرستانها فعالیت میکنند. هر شبکه شهرستانی دارای مدیر شبکه و معاون بهداشتی است و تقریباً همه شهرستانهای استان (به جز شهرستان تازه تأسیس خمام) دارای بیمارستان هستند.
در سطح شهرستانها، مراکز خدمات جامع سلامت به صورت شهری، روستایی یا ترکیبی از هر دو فعالیت دارند و هر مرکز، جمعیتی مشخص را تحت پوشش دارد. برای نمونه، شهرستان فومن دارای چند مرکز سلامت شهری- روستایی و چند مرکز سلامت روستایی است. هر مرکز ممکن است یک تا سه پزشک داشته باشد و یکی از آنان به عنوان مسئول مرکز منصوب میشود.
در کنار این مراکز، خانههای بهداشت نیز فعالیت دارند که واحدهای محیطی و اقماری مراکز سلامت محسوب میشوند. در هر خانه بهداشت، معمولاً یک یا دو بهورز حضور دارند که خط مقدم خدمترسانی به مردم هستند. این بهورزان از اهالی بومی همان مناطقاند و به خوبی با شرایط زندگی و وضعیت سلامتی خانوارهای تحت پوشش خود آشنایی دارند.
در مراکز خدمات جامع سلامت علاوه بر پزشک، گروههایی همچون پرستار، ماما، مراقب سلامت و کارشناسان حوزههای مختلف از جمله بهداشت محیط، بهداشت حرفهای، تغذیه و بهداشت روان فعالیت دارند. این خدمات به طور منظم و در برخی موارد در روزهای خاص هفته ارائه میشود. نکته مهم این است که برخی از مراکز خدمات جامع سلامت در مناطق پرتراکم به صورت شبانهروزی فعالاند و خدمات درمانی و بهداشتی را با تعرفه دولتی و در مواردی رایگان ارائه میدهند.
تمام اطلاعات مربوط به جمعیت تحت پوشش، خدمات و پایش سلامت افراد در سامانه جامع وزارت بهداشت با نام سامانه سیب ثبت میشود و قابل ردیابی در سطح شهرستان، استان و کشور است.
با این حال، یکی از چالشهای ما در شهرهای بزرگ مانند رشت، انزلی و لاهیجان این است که برخی شهروندان به دلیل عادت قدیمی، مستقیماً به پزشکان خصوصی مراجعه میکنند و از خدمات مراکز خدمات جامع سلامت کمتر بهره میبرند. این امر موجب نقص در تجمیع اطلاعات بهداشتی و سلامت جمعیت میشود.
در مجموع، خدمات بهداشتی از نوزادی تا سالمندی را پوشش میدهد؛ از مراقبت نوزاد و مادر باردار گرفته تا کنترل سلامت نوجوانان، میانسالان و سالمندان، بررسی وضعیت روان، کنترل بیماریهای مزمن، پایش بهداشت محیط، ایمنی شغلی، تغذیه، سلامت دهان و دندان و… همگی در چارچوب نظام شبکه و توسط همکاران حوزه بهداشت انجام میشود.
2. چند مرکز خدمات جامع سلامت در شهر رشت فعال است و هر کدام چه محدودهای از جمعیت را پوشش میدهند؟
تعداد 38 مرکز خدمات جامع سلامت، 168 خانه بهداشت و 54 پایگاه سلامت در شهرستان رشت وجود دارد و تمام جمعیت شهرستان رشت را پوشش میدهد.
3. ساعت کاری مراکز خدمات جامع سلامت چگونه است؟ آیا خدمات نوبتدهی الکترونیک یا تلفنی فراهم شده است؟
ساعت کاری مراکز خدمات جامع سلامت از ۷:۳۰ تا ۱۴:۳۰ در روزهای شنبه تا چهارشنبه است و پنجشنبه و جمعه تعطیلاند. در مناطق روستایی با جمعیت کم، مراجعه کمتر است؛ اما در مناطق پرجمعیت، خدمات گستردهتر و در برخی نقاط بهصورت شبانهروزی ارائه میشود.
لازم به ذکر است که در مراکز خدمات جامع سلامت تمرکز بر خدمات مراقبتی و پیشگیری است، نه درمان اورژانسی. در صورت بروز موارد اورژانسی، در حین تثبیت وضعیت بیمار و انجام خدمات اولیه از طریق تماس با اوژانس 115، بیمار به بیمارستان منتقل می شود.
4. آیا تعداد مراکز در مناطق پرجمعیت یا کمبرخوردار رشت کافی است؟ برنامهای برای گسترش شبکه دارید؟
توسعه شبکه بهداشتی بر عهده معاونت گسترش وزارت بهداشت است و هرچند سال یکبار بر اساس شاخصهای جمعیتی و جغرافیایی بازنگری میشود و با توجه به تمرکز جمعیتی و فاصله نزدیک شهرها و روستاها در گیلان، این استان از نظر نسبت مراکز سلامت به جمعیت، در وضعیت مناسبی نسبت به دیگر استانها قرار دارد. البته ساخت مراکز جدید و مناسبت برای مراجعه تمامی سنین بر اساس دستورالعمل های موجود و به دلیل محدودیت زمین و هزینههای ساختوساز، در شرایط فعلی دشوار است.
5. روند ارجاع بیماران از مراکز جامع سلامت به بیمارستانها و کلینیکهای تخصصی چگونه است؟
نظام ارجاع یکی از سیاستهای کلیدی وزارت بهداشت است. بر اساس این نظام، بیماران ابتدا به پزشک خانواده در مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه میکنند و در صورت نیاز، از طریق سامانه الکترونیک نوبتدهی به پزشک متخصص در نزدیکترین مرکز ارجاع داده میشوند و این نوبت گیری توسط مرکز خدمات جامع سلامت صورت میگیرد. در استان گیلان، این طرح در رودسر و تالش اجرا شده است و اجرای آن هم اکنون در شهرستان فومن هم آغاز شده است. نتایج ارجاع، پس از ویزیت، مجدداً به پزشک خانواده بازگردانده میشود تا روند درمان بهصورت یکپارچه پیگیری گردد.
6. کیفیت عملکرد مراکز خدمات جامع سلامت چگونه ارزیابی میشود؟
هر مرکز به طور مستمر از سوی کارشناسان شبکه شهرستان و معاونت بهداشتی دانشگاه پایش میشود. حداقل ماهی دو بار بازدید میدانی انجام و نقاط قوت و ضعف در جلسات رسمی اعلام میشود. نتایج ارزیابی در پرداخت کارانه، تشویق یا تذکر به کارکنان تأثیر مستقیم دارد.
7. یکی از دغدغههای سالمندان مشکل بیدندانی است. آیا تمهیداتی برای این موضوع اندیشیده شده است؟ آیا آموزش بهداشت دهان و دندان برای این افراد انجام میشود؟
در سیاستهای کلان وزارت بهداشت، تمرکز اصلی حوزه دهان و دندان بر پیشگیری در سنین پایین است. هدف این است که با آموزش صحیح به کودکان و مادران باردار، پوسیدگی و از دست رفتن دندانها در آینده به حداقل برسد. در کشورهای پیشرفته نیز خدمات دندانپزشکی معمولاً تا ۱۸ سالگی رایگان است و پس از آن، مسئولیت مراقبت با خود فرد است. در کشور ما نیز تمرکز اصلی بر کودکان، مادران باردار و شیرده است.
در مورد سالمندان، متأسفانه بسیاری از افراد بالای ۴۰ سال دندانهای طبیعی خود را از دست دادهاند و از دندان مصنوعی یا کاشت استفاده میکنند. در این شرایط، آموزش بهداشت دهان دیگر اثربخشی لازم را ندارد، اما تلاش میشود خدمات حمایتی و آموزشهای لازم برای مراقبت از دندان مصنوعی ارائه شود.
8.سالمندان آقا معمولاً با مشکل پروستات مواجهاند. آیا دارو یا آزمایش خاصی برای آنان انجام میشود؟
استان گیلان سالمندترین استان کشور است و همزمان در شاخصهایی مانند چاقی، دیابت و فشارخون در ردههای بالای کشور قرار دارد. به همین دلیل، مراقبت از سالمندان اهمیت ویژهای دارد. در حوزه بهداشت، گروه سالمندان به طور مستقل از گروههای کودک، نوجوان و میانسال فعالیت میکند و به طور منظم وضعیت سلامت سالمندان را پایش مینماید.
مهمترین محور فعالیت ما، شناسایی عوامل خطر اصلی مرگومیر است. بیماریهای قلبی عروقی در صدر قرار دارند؛ به طوری که طبق آمار سال ۱۴۰۰، روزانه بین ۲۳ تا ۲۵ نفر در گیلان بر اثر این بیماریها فوت میکنند. ازاینرو کنترل فشارخون، دیابت، چاقی، کمتحرکی و مصرف دخانیات در اولویت است.
مورد دیگر، غربالگری سرطانها است. در حال حاضر تمرکز بر سرطان پستان، روده بزرگ و دهانه رحم است. سرطان پروستات، فعلاً در پروتکل کشوری غربالگری قرار ندارد، اما از طریق آموزش و مراقبتهای دورهای تحت رصد قرار میگیرد.ضمنا آزمایشات مربوط به غربالگری بیماریهای پرستات و سونوگرافی تحت پوشش بیمه پایه قرار دارند.
9.در زمینه بهداشت روان سالمندان چه اقداماتی انجام میشود؟
بر اساس برنامه خدمات نوین سلامت سالمندان، کلیه ی سالمندان در صورت مراجعه به مراکز بهداشتی به طور رایگان توسط مراقبین سلامت و توسط بهورزان در خانه های بهداشت از نظر بیماریهای روان مورد بررسی قرار گرفته و در صورت بروز مشکل، توسط پزشک و مشاوره توسط کارشناس سلامت روان انجام میشود.به طور کلی کارشناسان بهداشت روان در مراکز خدمات جامع سلامت با سالمندان بهصورت فردی یا گروهی گفتوگو و آموزش برگزار میکنند. در موارد خاص نیز از کارشناسان استان برای برگزاری جلسات تخصصی کمک گرفته میشود تا بتوان به چالشهای روحی و اجتماعی سالمندان رسیدگی کرد.
۱۰. آیا برای سالمندانی که امکان مراجعه حضوری ندارند، خدمات خانگی ارائه میشود؟
بله. بهورزان و پزشکان مراکز در فواصل زمانی مشخص از سالمندان کمتحرک یا ناتوان در منازل بازدید میکنند. در صورت نیاز به انجام آزمایش یا مراقبت خاص، خدمات در منزل ارائه میشود.
۱۱. آیا مراکز خدمات جامع سلامت از نظر فیزیکی برای مراجعه سالمندان مناسبسازی شدهاند؟
در بیشتر مراکز تلاش شده امکانات مناسب فراهم شود، اما هنوز در همه شهرها و مناطق شرایط ایدهآل وجود ندارد. با توجه به استیجاری بودن بسیاری از مراکز به ویژه در سطح شهر رشت و محدودیت منابع در اجاره ساختمانهای مناسب، این موضوع در دستور کار قرار گرفته است.
در قالب طرح دانشگاه نسل سوم، برنامههایی برای توانمندسازی سالمندان در دست اجراست؛ از جمله آموزش کار با تلفن هوشمند، فعالیتهای ورزشی و مهارتهای زندگی سالم. همچنین همکاریهایی با گروههای مردمی داوطلب(سفیران سلامت) در حال شکلگیری است.
۱۲. نقش معاونت بهداشتی در برنامه «شهر دوستدار سالمند رشت» چیست؟
جلسات متعددی با شهرداری، بهزیستی و سایر دستگاهها داشتهایم و همکاریها بهخوبی پیش میرود. در همه دنیا سهم بخش بهداشت و درمان از سلامت جامعه حدود ۳۰ درصد است و مابقی بر عهده سایر نهادهاست. بنابراین همکاری بینبخشی میان شهرداری، بهزیستی و دانشگاه علوم پزشکی برای تحقق شهر دوستدار سالمند ضروری است.
از زمان آغاز فعالیت دبیرخانه شهر دوستدار سالمند رشت، نشستهای متعددی برگزار شده و دانشگاه علوم پزشکی گیلان آماده هرگونه همکاری برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان است.
۱۳. مهمترین چالشهای خدمترسانی به مردم، بهویژه سالمندان، چیست؟
با افزایش سن، نیازهای درمانی و هزینهها نیز افزایش مییابد، در حالی که درآمد سالمندان، بهویژه بازنشستگان، محدود است. بنابراین، تقویت پوشش بیمهای و تمرکز بر پیشگیری و مراقبت منظم، اهمیت دوچندان دارد.اگر بتوانیم بیماریهایی مانند دیابت و فشارخون را در مراحل اولیه کنترل کنیم، از بسیاری از عوارض پرهزینه مانند نارسایی کلیه و نابینایی جلوگیری خواهد شد. این امر تأثیر مستقیمی بر اقتصاد سلامت کشور دارد.
۱۴.در پایان، چه پیامی برای خانوادهها و سالمندان دارید تا بتوانند بهتر از خدمات مراکز خدمات جامع سلامت استفاده کنند؟
از مردم عزیز میخواهیم به مراکز خدمات جامع سلامت اعتماد کنند و ارتباط خود را با این مراکز حفظ نمایند. بیش از هفت تا هشت هزار نفر از همکاران ما در استان گیلان در این مراکز مشغول خدمترسانی هستند و هدف نهایی همه ما سلامت مردم است. اطلاعات بهداشتی دقیق به ما کمک میکند تا برنامهریزی بهتری برای ارتقای سلامت عمومی داشته باشیم. در کشورهای پیشرفته هر فرد دارای کارت الکترونیک سلامت است و ما نیز تلاش داریم با تکمیل سامانههای اطلاعاتی، به سمت چنین نظامی حرکت کنیم تا سلامت جامعه به شکل علمیتر و مؤثرتر مدیریت شود.
ذخیره نام، ایمیل و وبسایت من در مرورگر برای زمانی که دوباره دیدگاهی مینویسم.
