تبدیل فضای بی‌مرز به اهرم توسعه محور

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:

فضای مجازی عبارت است از فضایی كه در آن كلیه محتواها و روابط برای ارائه خدمات به انسان در قالب و ساختارهای متناسب با آن ارائه و یا برقرار می ‌شود. از خصوصیات اصلی فضای مجازی، جهانی بودن، گسترش و سهولت دسترسی به آن در هر نقطه از جهان است كه مخاطبان را جذب می‌كند.
فضای مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی است كه با وجود عمر خیلی كم، توانسته به خوبی در زندگی مردم جا باز كند. مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروه های اجتماعی متفاوت در فضای مجازی كنار هم آمده اند و از فاصله های بسیار دور در دنیای واقعی، از این طریق با هم ارتباط برقرار می‌كنند.
امروزه روش‌های ارتباطی با دیگران از طریق اینترنت افزایش یافته است. پست الكترونیك، پیام‌های كوتاه، چت روم ها، وب پایگاه ها و بازی ها، روش هایی برای گسترش و حفظ روابط اجتماعی شده اند. روزانه میلیون ها نفر در سراسر دنیا از اینترنت استفاده می كنند و یكی از كاربردهای اصلی اینترنت، برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران است.
شاید عیب اصلی ارتباط های اینترنتی آن است كه ارتباط در فضای مجازی، اساساً بر متن استوار است و بنابراین، از نشانه های بصری و شنیداری در تعامل‌های رو در رو بی‌بهره است.
فضای مجازی در حقیقت نوعی فرافضا و فضای ذهن است؛ فضایی است كه می‌تواند همه جا باشد، در عین حال هیچ ‌جا نیست. فضایی كه با قرار دادن اطلاعاتی بی‌شمار به فرد، قدرتی بیشتر، ذهنیتی بازتر می دهد و در نتیجه امنیت روانی بیش‌تری برای او به ارمغان می‌آورد.
با این وجود همین قدرت و امنیت بیشتر می‌تواند گاه باعث آشفتگی و اضطراب بیشتر و همچنین امنیت ساختگی نیز شود. این فضای بی‌مرز و حدود كه همیشه و به آسانی در دسترس همگان است، به همان آسانی نیز محو می‌شود؛ بدون اینكه نشانی از خود به جای بگذارد. حال این پرسش مطرح می‌شود كه آیا به راستی می‌توان به این فضای نامتعادل آن ‌قدر اعتماد داشت كه كودك و نوجوان را بدون نظارت در آن رها گذاشت؟!
گسترش فضای مجازی در حوزه خانواده و رابطه فرزندان و والدین تغییراتی به وجود آورده است كه از جمله آن می توان به كاهش نقش خانواده به عنوان مرجع، كاهش ارتباط والدین با فرزند، شكاف نسلی به دلیل رشد تكنولوژی و از بین رفتن حریم بین فرزندان و والدین و ایستادن در برابر یكی از والدین یا هر دو اشاره كرد.
در بحث ازدواج‌ها نیز مسائلی چون ناپایداری ازدواج، تغییر الگوی همسرگزینی، نداشتن مهارت‌هایی برای ازدواج، ناتوانی والدین برای آموزش به فرزندان، افزایش روابط دختر و پسر در زمان نامزدی بدون عقد، تمایل به دریافت مهریه‌های سنگین، بالا رفتن سن ازدواج به وجود آمده است.
در چنین فضای ملتهبی كه جامعه را فرا گرفته، راهكارهای كمی برای در امان ماندن خانواده ها و خصوصا نوجوانان و جوانان باقی می ماند و اگر به دنبال بهترین راهكار برای مقابله با فضای مجازی باشیم، شاید هرگز بدان دست نیابیم، اما آنچه كه می تواند به این ماجرا در خانواده ها كمك كند و فرهنگ استفاده از آن نهادینه شود، آشنایی با مخاطرات و آسیب های آن در جمع خانواده و رسیدن به درك و اهمیت این موضوع و تبیین و روشنگری اهداف برخی گروه ها و كانال های موجود و در دسترس می باشد.
ما هنوز فلسفه فضای مجازی را به شكل جدی درك نكرده و امكانات آن را به خوبی شناسایی نكرده‌ایم. فضای مجازی بیش از اینكه علیه جامعه باشد، چنانچه در جامعه فرهنگ سازی شود و سواد رسانه ای به شكل جدی و عمیق گسترش یابد، می‌تواند به یك اهرم مفید و توسعه محور تبدیل گردد.
راهكار حل چالش های فضای مجازی در دوره گذار، برخورد سلبی به معنای كنترل دقیق یا حذف كامل این فضا در شرایط كنونی نیست. باید جامعه را در این زمینه آموزش داد كه چگونه از این فضا استفاده كند. افزایش سواد رسانه ای و آموزش آن به مردم به شكل جدی از طریق رسانه ملی، رسانه های خصوصی،‌ سازمان های فرهنگی و همه آنان كه دغدغه حفظ جامعه از سقوط در تباهی را دارند، از مهمترین كارهایی است كه در این زمینه باید انجام گیرد.

معصومه نیک‌کار
مدیر مسئول پایگاه اطلاع‌رسانی پویشگران گیل