مرتضی جلیل نژاد ماسوله
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پویشگران گیل:
بسیاری از مردم با شنیدن عبارت «طب کار» یا «بهداشت حرفهای»، بلافاصله تصویر کارگران کارخانهها، محیطهای پر سر و صدا، گرد و غبار و ماشینآلات سنگین را در ذهن خود میآیند. اما یک باور اشتباه و خطرناک وجود دارد: «ما که در دفتر کار هستیم، محیط کارمان امن است و نیازی به مراقبتهای طب کار نداریم.» واقعیت این است که محیطهای اداری، سازمانهای دولتی و شرکتهای خدماتی، با وجود آرامش ظاهری، با چالشهای سلامت پنهان و مزمن روبرو هستند. آسیبهای ناشی از نشستن طولانیمدت، استرسهای شغلی و وضعیت نامناسب تجهیزات اداری، میتواند به اندازه خطرات کارخانهها، کیفیت زندگی و بهرهوری نیروی انسانی را کاهش دهد. درمطلب زیر ، به بررسی ضرورت توجه به طب کار در محیطهای غیرصنعتی میپردازیم. ۱. ارگونومی اداری: دشمن پنهان ستون فقراتدر ادارات و سازمانها، اصلیترین فعالیت، کار با کامپیوتر و نشستن طولانیمدت است. این وضعیت منجر به بروز مجموعهای از مشکلات به نام «اختلالات اسکلتی-عضلانی» میشود. مشکلات ستون فقرات: استفاده از صندلیهای نامناسب یا نشستن با وضعیت بدنی اشتباه، باعث ایجاد دیسک کمر، گردندرد مزمن و انحراف ستون فقرات میشود. سندرم تونل کارپال: کار مداوم با موس و کیبورد بدون رعایت اصول ارگونومیک، میتواند منجر به التهاب تاندونها و آسیب به اعصاب دست شود. خستگی چشم: خیره شدن طولانی به صفحات نمایش، باعث خشکی چشم، تاری دید و سردردهای ناشی از فشار چشمی میشود. راهکار طب کار: ارگونومیستهای طب کار با بررسی ارتفاع میز، نوع صندلی و فاصله مانیتور، محیطی را طراحی میکنند که بدن در کمترین فشار قرار گیرد. ۲. سلامت روان و استرس شغلی: بحران خاموش سازمانها در محیطهای اداری، برخلاف کارخانهها که آسیبها معمولاً فیزیکی و آنی هستند، آسیبها غالباً روانی و تدریجیاند. فشار کاری بالا، حجم زیاد وظایف، روابط بینفردی نامناسب و عدم تعادل میان کار و زندگی، منجر به بروز پدیدههای خطرناکی میشود. فرسودگی شغلی : این وضعیت که با خستگی مفرط، بیانگیزگی و کاهش کارایی همراه است، میتواند یک کارمند بااستعداد را به طور کامل از چرخه فعالیت خارج کند. اضطراب و افسردگی شغلی: محیطهای اداری پر تنش، مستقیماً بر سلامت روان افراد تأثیر گذاشته و منجر به کاهش تمرکز و افزایش خطاهای انسانی میشود. نقش بهداشت حرفهای: ایجاد برنامههای مدیریت استرس، ارزیابی سلامت روان کارکنان و بهبود فرهنگ سازمانی از وظایف حیاتی طب کار در سازمانهاست.
۳. عوامل محیطی و کیفیت هوا در محیطهای بسته بسیاری از ادارات و شرکتها در ساختمانهای اداری یا برجها مستقر هستند که سیستمهای تهویه مطبوع در آنها نقش اصلی را ایفا میکند. سندرم ساختمان بیمار: اگر سیستم تهویه به درستی نگهداری نشود، تجمع آلایندهها، گرد و غبار و قارچها در هوا میتواند باعث ایجاد آلرژی، مشکلات تنفسی، سردرد و احساس خستگی همیشگی در کارکنان شود. نورپردازی نامناسب: نور بیش از حد یا کم، مستقیماً بر سیستم عصبی و توانایی تمرکز افراد اثر میگذارد. ۴. چرا مدیران و صاحبان شرکتها باید به طب کار توجه کنند؟ (دیدگاه اقتصادی) برخی ممکن از مدیران ممکن است هزینه استقرار واحد طب کار یا مشاوره بهداشت حرفهای را یک «هزینه اضافی» بدانند. اما محاسبات اقتصادی کاملاً خلاف این را نشان میدهد: 1. کاهش هزینههای درمان و غیبت: کارکنانی که دچار دردهای مزمن یا استرس هستند، روزهای بیشتری را مرخصی استعلاجی میگیرند. 2. افزایش بهرهوری: کارمندی که در محیطی ارگونومیک و با سلامت روان مطلوب کار میکند، تمرکز و سرعت عمل بسیار بالاتری دارد. 3. کاهش نرخ جابجایی نیرو : سازمانهایی که سلامت کارکنان خود را ارج مینهند، نرخ ماندگاری نیروی انسانی در آنها بالاتر است و هزینههای استخدام و آموزش نیروهای جدید کاهش مییابد.
ضمانتهای قانونی: سلامت کارکنان، تکلیف است نه اختیار! شاید برخی از مدیران با تکیه بر این باور که محیط کاریشان اداری است و خطرات محیطهای صنعتی را ندارند، از اجرای برنامههای «طب کار» طفره بروند. اما باید بدانند که قانون کار جمهوری اسلامی ایران، در این زمینه بسیار صریح و قاطع است. بر اساس ماده ۹۲ قانون کار، کلیه واحدهای مشمول این قانون مکلفاند که برای کارگران و کارکنان خود، تشکیل پرونده پزشکی داده و انجام معاینات پزشکی دورهای را در دستور کار قرار دهند. این قانون به صراحت بیان میکند که کارفرما موظف است شرایطی را فراهم کند تا کارکنان تحت معاینات کامل سلامت قرار بگیرند تا از بروز بیماریهای ناشی از کار (حتی در محیطهای اداری) پیشگیری شود. چرا طفره رفتن از این قانون، برای مدیران خطرناک است؟ ۱. مسئولیت نامحدود حقوقی: اگر کارمندی به دلیل شرایط نامناسب محیط کار (نور، ارگونومی، استرس و…) دچار عارضه جسمی شود و کارفرما سند معتبری از «معاینات دورهای» و «پایش سلامت» او نداشته باشد، در مراجع قضایی و اداره کار، مسئولیت مستقیم متوجه کارفرما خواهد بود. ۲. چالشهای بیمهای: در صورت بروز حوادث یا بیماریهای شغلی، اگر اثبات شود که کارفرما از وظیفه قانونی خود در زمینه طب کار کوتاهی کرده است، پوششهای بیمهای و دفاعیات حقوقی کارفرما در برابر دیه و خسارات با مشکل جدی مواجه خواهد شد. ۳. جریمههای قانونی و بازرسی: بازرسان کار میتوانند در صورت مشاهده عدم تشکیل پروندههای سلامت و عدم انجام معاینات دورهای، کارفرما را مشمول جریمههای قانونی کرده و حتی حکم به اصلاح فوری شرایط دهند.
نتیجه اخلاقی و حقوقی در دنیای کسبوکار امروزی، طب کار نه یک هزینه اضافی، بلکه یک «سپر دفاعی» برای مدیران است. مدیرانی که به قوانین بهداشت حرفهای پایبندند، در واقع امنیت حقوقی خود و آرامش خاطر کارکنان سازمانشان را تضمین میکنند. قانون، برای سلامت جامعه استثنا قائل نشده است؛ چه پشت میز کار باشید، چه در خط تولید کارخانه، حق سلامت شما محفوظ و تکلیف کارفرما غیرقابل انکار است.
توصیهها : سلامت در محیط کار، مرز مشخصی بین «کارخانه» و «دفتر کار» ندارد. اگرچه نوع خطرات در ادارات با کارگاهها متفاوت است، اما هدف نهایی یکی است: حفظ تمامیت جسمی و روانی انسان. توصیههای کلیدی برای سازمانها و کارمندان: برای سازمانها: ارزیابی دورهای محیط کار از نظر ارگونومی و سلامت روان را در دستور کار قرار دهید. برای کارمندان: هر نیم ساعت یک بار از پشت میز بلند شوید، حرکات کششی انجام دهید و از استراحتهای کوتاه برای سلامت چشم استفاده کنید. در پایان،پویشگران گیل، همواره بر این باور است که سلامت نیروی انسانی، زیربنای توسعه هر جامعه و سازمان پیشرو است. با توجه به اهمیت این موضوع، امیدواریم سازمانها و شرکتهای فعال در استان گیلان، گامی بلند در جهت ارتقای سطح بهداشت حرفهای و طب کار در محیطهای اداری خود بردارند.
ذخیره نام، ایمیل و وبسایت من در مرورگر برای زمانی که دوباره دیدگاهی مینویسم.
